એર ઈન્ડિયાની ફ્લાઈટ AI-171, જે બોઈંગ 787-8 ડ્રીમલાઇનર હતી, અમદાવાદથી લંડનના ગેટવિક એરપોર્ટ જઈ રહી હતી ત્યારે ઉડાન ભર્યાની માત્ર સેકન્ડોમાં જ ગુજરાતના ઘન વસતિવાળા વિસ્તારમાં ક્રેશ થઈ. આ ભીષણ દુર્ઘટનામાં 241 મુસાફરો અને ક્રૂ સહિત કુલ 260 લોકોના દયનિય મૃત્યુ થયા, જેને ભારતના હવાઈ ઇતિહાસમાં છેલ્લા ત્રણ દાયકાની સૌથી ભયંકર દુર્ઘટનામાં સ્થાન મળ્યું છે.

હવે, આ ઘટનાની તપાસમાં નવા દાવાઓ સામે આવ્યા છે. અમેરિકી મીડિયા સંસ્થા વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ (WSJ)ના અહેવાલ મુજબ, યુએસની તપાસ એજન્સીઓએ આરોપ લગાવ્યો છે કે ફ્લાઈટના કેપ્ટન સુમિત સભરવાલે ઉડાન પછી બંને એન્જિનના ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વિચને “રન” સ્થિતિમાંથી “કટઓફ” પર ફેરવી દીધા હતા, જેના કારણે એન્જિનોને ઈંધણ મળવાનું બંધ થયું અને વિમાન તાત્કાલિક પાવર ગુમાવી બેઠું.

કોકપિટ વોઈસ રેકોર્ડર પરથી મળેલી વિગતો

WSJના અહેવાલ અનુસાર, કોકપિટ વોઈસ રેકોર્ડર (CVR)માં ફર્સ્ટ ઓફિસર ક્લાઈવ કુંદર કેપ્ટન સમક્ષ ફ્યુઅલ કટઓફ બાબતે પ્રશ્ન ઉઠાવતો સંભવિત સંવાદ સાંભળી શકાય છે. તેમણે પૂછ્યું હતું: “તમે ફ્યુઅલ કટઓફ કેમ કર્યું?” અને જવાબમાં કેપ્ટન સભરવાલે કહ્યું હતું કે તેઓએ એવું કર્યું નથી. આ વાતચીત બાદ કુંદર ગભરાઈ ગયા હતા, જ્યારે સભરવાલ શાંત જણાતા હતા. કેટલાક અમેરિકી અધિકારીઓએ તેમના માનસિક તણાવ વિશે પણ સંદેહ વ્યક્ત કર્યો છે. દાવો કર્યો કે તેઓ ડિપ્રેશનમાં હતા અને એર ઈન્ડિયામાંથી નિવૃત્તિ લેવાનું વિચારી રહ્યા હતા. જોકે, આ મુદ્દા પર કોઈ ચોક્કસ પુરાવા રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી.

ભારતનો જવાબ: દાવો નિષ્ફળ અને નિર્દય

ભારતના નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયના સૂત્રોએ અમેરિકી દાવાઓનો ઈનકાર કર્યો છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે કેપ્ટન સભરવાલ નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રની મજબૂત પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે અને તેમનું મેડિકલ રેકોર્ડ સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ હોવાનું દર્શાવે છે. તેઓએ ક્યારેય માનસિક સ્વાસ્થ્યની રજા પણ લીધી નથી. એર ઈન્ડિયાએ પણ આવા કોઈ દાવા સાથે સહમત થવાનું નકાર્યું છે.

ફેડરેશન ઑફ ઇન્ડિયન પાયલટ્સ (FIP)એ પણ WSJના અહેવાલોની નારાજગી સાથે ટીકા કરી છે અને જણાવ્યું છે કે આઝ સુધીની તપાસમાં પાયલટ પ્રતિનિધિઓને પણ સામેલ કરવામાં આવ્યા નથી, જેને કારણે અમેરિકી દાવાની વિશ્વસનીયતા પર શંકા ઊભી થાય છે.

AAIBનો પ્રાથમિક અહેવાલ

ભારતની Aircraft Accident Investigation Bureau (AAIB) દ્વારા 11 જુલાઈ, 2025ના રોજ રજૂ કરાયેલા પ્રાથમિક અહેવાલ મુજબ, ઉડાન ભર્યા બાદ લગભગ તાત્કાલિક બંને એન્જિનના ફ્યુઅલ સ્વિચ “રન”માંથી “કટઓફ” પર ફેરવાઈ ગયા હતા. 10 સેકન્ડ બાદ જ્યારે સ્વિચ ફરીથી “રન” પર લાવવામાં આવ્યા, ત્યારે એન્જિનો ચાલુ નહોતા થયા. ક્રૂ દ્વારા “મેડે, મેડે, મેડે” કૉલ આપવામાં આવ્યો હતો, પણ વિમાન પહેલેથી જ ઊંચાઈ ગુમાવી ચૂકી હતી. જોકે, અહેવાલમાં પાયલટ કે એરક્રાફ્ટ ઉત્પાદકો (બોઈંગ અથવા જનરલ ઈલેક્ટ્રિક) સામે કોઈ દોષારોપણ કરવામાં આવ્યો નથી. ફ્યુઅલ સ્વિચમાં લોકિંગ મિકેનિઝમ હોવા છતાં તે કેવી રીતે “કટઓફ” પર ગયો તે હજુ સ્પષ્ટ બન્યું નથી.

પાયલટો વિશે વિગતો

• કેપ્ટન સુમિત સભરવાલ (ઉંમર 56): 15,600 કલાકથી વધુના ઉડ્ડયન અનુભવ સાથે, જેમાંથી 8,500 કલાક બોઈંગ 787 પર હતા. તેઓ એર ઈન્ડિયાના સીનિયર ઈન્સ્ટ્રક્ટર પાયલટ પણ હતા.
• ફર્સ્ટ ઓફિસર ક્લાઈવ કુંદર (ઉંમર 32): 3,400 કલાકનો કુલ અનુભવ, જેમાંથી 1,100 કલાક બોઈંગ 787 પર. તેઓ બાળપણથી જ પાયલટ બનવાની ઈચ્છા રાખતા હતા.

શક્ય કારણો પર ચાલતી તપાસ

તપાસ હાલ આ ચાર દિશાઓમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે:

1. માનવીય ભૂલ: એક પાયલટે ભૂલથી ફ્યુઅલ સ્વિચ ફેરવ્યા હોય તે શક્ય છે, જોકે લોકિંગ મિકેનિઝમ હોવાને કારણે આકસ્મિક હિલચાલ સંભવ નહીં લાગે.
2. જાણીજોઈને કૃત્ય: કેટલીક અમેરિકા આધારિત અટકળો સૂચવે છે કે કેપ્ટન સભરવાલે જાણતાં સુધાં અંત મૂક્યો હોય, પણ પૂરાવાનો અભાવ છે.
3. ટેક્નિકલ ખામી: મિકેનિકલ યાંત્રિક ખામી પણ શક્ય છે. છતાં FAA અને બોઈંગે સ્વિચમાં કોઈ_known_issue ન હોવાનું કહ્યું છે.
4. સાબોટાજ: હાલ આ બાબત પર સ્પષ્ટ કશું મળ્યું નથી, પણ તપાસ ચાલુ છે.

એર ઈન્ડિયા અને બોઈંગની પ્રતિક્રિયા

એર ઈન્ડિયાએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું કે, “AI-171 દુર્ઘટનામાં પીડિત પરિવારજનો પ્રત્યે અમારી સંપૂર્ણ સહાનુભૂતિ છે. અમે તપાસ એજન્સીઓને સંપૂર્ણ સહકાર આપી રહ્યા છીએ.”
બોઈંગે પણ દુ:ખ વ્યક્ત કર્યું છે અને તપાસમાં સહયોગ આપવાનો વિશ્વાસ આપ્યો છે.

AI-171ની દુર્ઘટના માત્ર તંત્ર માટે નહીં, સમગ્ર દેશમાં સુરક્ષા અને જવાબદારીને લઈને ચિંતા જગાવનારી ઘટના બની છે. એક તરફ અમેરિકી આક્ષેપો છે, બીજી તરફ ભારતીય તંત્રોનો ઈનકાર, પરંતુ હકીકત તો AAIBના અંતિમ અહેવાલ પછી જ જાણવા મળશે. અત્યાર સુધી મળેલી માહિતી અસ્પષ્ટ અને વિવાદાસ્પદ છે.

તપાસના અંતિમ પરિણામોની દરેક વ્યક્તિ રાહ જોઈ રહી છે, ખાસ કરીને પીડિતો અને તેમના પરિવારો, જેમને હવે માત્ર ન્યાયની આશ જ જીંદગીમાં આગળ વધવા માટે આધાર છે.