ઉત્તર ભારતમાં ભારે વરસાદને કારણે અનેક વિસ્તારોમાં પૂર જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે, જેમાં પંજાબ સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત બન્યું છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી પંજાબમાં પરિસ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક છે. હાલ પંજાબની મુખ્ય નદીઓ સતલજ, બિયાસ, રાવી અને ઘગ્ગર ખતરાના નિશાનથી ઉપર વહી રહી છે, જેના કારણે રાજ્યમાં અરાજકતા ફેલાઈ છે. અત્યાર સુધીમાં 1,000 થી વધુ ગામો પૂરથી પ્રભાવિત થયા છે અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ટીમો યુદ્ધના ધોરણે કામ કરી રહી છે. અસરગ્રસ્ત લોકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડવાનો પ્રયાસ ચાલુ છે.

વડાપ્રધાનનો તાત્કાલિક સંવાદ
ચીનમાં યોજાયેલી SCO બેઠકમાંથી પરત ફર્યા બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પંજાબના મુખ્યમંત્રી ભગવંત માન સાથે વાત કરી અને પૂર પરિસ્થિતિની માહિતી મેળવી હતી.

પૂરની તબાહીનો વ્યાપ
પંજાબના 23માંથી 12 જિલ્લા ગંભીર રીતે અસરગ્રસ્ત થયા છે. અત્યાર સુધીમાં 30 લોકોના મોત થયાની માહિતી મળી છે, જ્યારે 15 લાખ લોકો અસરગ્રસ્ત થયા છે. અંદાજે 3 લાખ લોકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડવામાં આવ્યા છે. ખેતી પર પણ ભારે અસર થઈ છે—લગભગ 3 લાખ એકર જમીન પરના પાક જેમ કે ડાંગર, કપાસ અને મકાઈ સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યા છે.

રેકોર્ડબ્રેક વરસાદ અને રેડ એલર્ટ
હવામાન વિભાગે પંજાબમાં ભારે વરસાદ માટે રેડ એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. તેથી પરિસ્થિતિમાં ટૂંક સમયમાં સુધારો થવાની સંભાવના ઓછી છે. મંગળવારે મુખ્યમંત્રી ભગવંત માન પૂરના વિસ્તારોમાં પહોંચ્યા અને પરિસ્થિતિનું નિરીક્ષણ કર્યું. તેમણે સ્વીકાર્યું કે કુદરતી આફત સામે સરકારના પ્રયત્નો મર્યાદિત રહે છે, પરંતુ પૂર સામે પૂરતી તૈયારીનો અભાવ ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.

છેલ્લાં 6 વર્ષમાં ત્રીજીવાર પૂર
પંજાબમાં છેલ્લા છ વર્ષમાં ત્રીજીવાર આવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. 2023 અને 2019માં પણ રાજ્ય પૂરથી પ્રભાવિત થયું હતું, જેમાં હજારો હેક્ટર જમીન અને પાક નાશ પામ્યા હતા.

પૂર પાછળના 5 મોટા કારણો

1. પૂર્વ તૈયારીનો અભાવ – દર વર્ષે યોજાતી પૂર તૈયારી બેઠક આ વર્ષે મોડે યોજાઈ, કારણ કે AAP સરકારે ચૂંટણી પર વધુ ધ્યાન આપ્યું.
2. ડેમ મેનેજમેન્ટમાં વિલંબ – ભાખરા નાંગલ ડેમના પાણીના વહેણ મુદ્દે હરિયાણા અને રાજસ્થાન સાથે વિવાદ ચાલ્યો, જેના કારણે યોગ્ય તૈયારી થઈ શકી નહીં.
3. ભારે વરસાદ અને હવામાન પરિવર્તન – રેકોર્ડબ્રેક વરસાદને કારણે નદીઓ ખતરનાક સ્તરે પહોંચી ગઈ.
4. અતિરિક્ત પાણી છોડવું પડ્યું – ચોમાસામાં પર્વતોમાંથી વધારાનું પાણી આવતા ડેમમાંથી પાણી છોડવું પડ્યું.
5. અસંગઠિત આપત્તિ વ્યવસ્થાપન – આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં સંકલનની કમીને કારણે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં મોડું થયું.

પંજાબમાં આ તબાહી ફરીથી ચેતવણી આપે છે કે પૂર સામેની તૈયારી અને ડેમ મેનેજમેન્ટમાં સુધારો જરૂરી છે.